Le Regard éloigné

Aan de hand van een vijftiental werken uit de collectie van het MACS benadrukt de tentoonstelling de kritische reikwijdte van een antropologische visie die zowel nabij als veraf, vertrouwd als vreemd, en centrum als periferie omarmt. Deze gewijzigde focus leidt tot een tweevoudig perspectief: een blik die enerzijds naar elders gericht is en die anderzijds, door de reflectie, vervreemd is van zichzelf, alsof het van buitenaf geobserveerd wordt door een extern oog. Door ‘de blik van veraf’ van Claude Lévi-Strauss, een ‘astronoom van menselijke constellaties’, in de praktijk om te zetten, gaat het bij deze kunstenaars om het afgelegene te benaderen en het nabije op afstand te plaatsen, om het ene door het andere te belichten. Daarbij volgen ze een hervormde soort van humanisme waar het moderne en het traditionele, het rationele en het gevoelsmatige en vooruitgang en natuur eindelijk met elkaar verzoend worden. Zoals de geopoëtische atlas van Marcel Broodthaers, die de silhouetten van verschillende landen op identieke grootte weergeeft om een archipel van gelijkaardige ‘alteriteiten’ te creëren, impliceert deze ondermijning van grenzen ook een strijd tegen het etnocentrisme en het imperialistische model van de ‘verovering van de ruimte’. Met de globalisering op de achtergrond, vestigen veel van de hier getoonde werken de aandacht op minderheden die generaties lang invloed hebben ondervonden van acculturatie, uitsluiting en immigratie in gebieden die gekenmerkt zijn door een koloniale geschiedenis: van de Naxi van Tibetaanse oorsprong in China (Emily Bates) tot de natives van Noord-Amerika (Jimmie Durham) en via de jonge Comorese illegalen op het eiland Mayotte. Heeft hedendaagse kunst, zoals ‘Le tireur d’épine’van Johan Muyle, een werk dat christelijke iconografie kaapt en gebruikt voor een tragische en ironische allegorie voor boetedoening, de missie om ons – als een antropoloog – te waarschuwen voor het noodlot dat de mensheid te wachten staat, door een blik die, opgeslorpt door het nabije, het afgelegene zou verwaarlozen? 

Met werken van: Adel Abdessemed, Emily Bates, Marcel Berlanger, Marie Bovo, Marcel Broodthaers, Jimmie Durham, Jot Fau, LaToya Ruby Frazier, Mekhitar Garabedian, Alexis Gautier, Laura Henno, Olivia Hernaïz, Alfredo Jaar, Tarik Kiswanson, Michaël Matthys, Johan Muyle, Emmanuelle Quertain.

14.06 > 16.08 en 06.09 > 01.11.2026

© Laura Henno

De tentoonstelling bevat werken van Alfredo Jaar, Jimmie Durham, Tarik Kiswanson, Marcel Broodthaers, Laura Henno, LaToya Ruby Frazier en Marcel Berlanger. Ze weerspiegelt een essentiële uitdaging voor het museum: zijn eigen visie verstoren door de beleefde ervaring van het kunstwerk en zich zo open stellen voor de wereld, voor de ander en voor een horizon die veel breder is dan de muren van de instelling en de grenzen van de hedendaagse kunst.
Onderweg laten we je ook kennismaken met een van de grootste denkers van de 20ste eeuw: Claude Lévi-Strauss. Als vader van de moderne antropologie en groot denker van andersheid is hij ook degene die het concept van de ‘verre blik’ – waaraan de titel van de tentoonstelling ontleend is – lanceerde.
Deze aflevering onderzoekt niet alleen de reikwijdte van zo'n concept binnen het veld van de hedendaagse kunst, maar ook de kritische blik die tegenwoordig kan worden toegepast op de universalistische ambities die historisch gedragen werden door westerse denkers.
 

Om verder te gaan

Als je meer wil weten over de onderwerpen die in deze podcast aan bod komen, raden we de volgende boeken aan:

Homi K. Bhabha, The Location of Culture
Édouard Glissant, Traité du Tout-Monde
Claude Lévi-Strauss, L’anthropologie face aux problèmes du monde moderne
Claude Lévi-Strauss, Le regard éloigné
Louis Marin, La traversée des signes 
Gayatri Chakravorty Spivak, Can the Subaltern Speak? 

► Luister hier (In het Frans)